Rouwen & Vieren

Op de kaart

Amsterdam

Campussen

Placemaking

Vraagstuk

De Kas Rouwen & Vieren is een initiatief van stichting PopUpWerk die in de decemberperiode op het Dapperplein staat. Bezoekers kunnen hier stilstaan bij het verlies van een dierbare, een kaarsje branden of een boodschap achterlaten.

Het initiële vraagstuk rondom de Kas Rouwen & Vieren op het Dapperplein in Amsterdam-Oost komt voort uit een discrepantie tussen de diversiteit van de buurt en het bereik van het initiatief.

Hoewel het Dapperplein een plek is van samenkomen, voelt niet iedere groep zich door de kas aangesproken. Er is een duidelijke kloof tussen de diversiteit van de buurt en de homogene samenstelling van het vrijwilligersteam, dat voornamelijk bestaat uit witte vrouwen van middelbare leeftijd. De moslimgemeenschap is bijvoorbeeld sterk aanwezig in de wijk, maar ondergerepresenteerd in de kas.

De initiatiefnemers (stichting PopUpWerk) vroegen zich specifiek af hoe zij een diverser vrijwilligersteam konden samenstellen om zo een breder publiek aan te spreken. Zij richtten zich primair op het krijgen van zoveel mogelijk mensen in de kas.

Wij hebben dit vraagstuk breder getrokken. Het doel is om te onderzoeken hoe de interventie meer verschillende mensen in aanraking kan brengen met rouw en met de kas als een plek om stil te staan bij rouw en verlies.

Dit leidt tot de centrale vraag: hoe kan de kas inclusiever en toegankelijker worden voor een bredere groep bewoners?

Analyse

Uit het locatieonderzoek komt naar voren dat het Dapperplein een voorbeeld is van throwntogetherness (Pierce et al., 2011): een plek waar uiteenlopende sociale groepen gelijktijdig aanwezig zijn. Tegelijkertijd laat de kas een tegenstrijdigheid zien tussen de potentiële ruimte (voor iedereen toegankelijk) en de effectieve ruimte (wie zich daadwerkelijk aangesproken voelt), zoals beschreven door Lupi (2011).

Daarnaast blijkt dat symboliek en representatie een belangrijke rol spelen. Elementen zoals kerstbomen worden door sommige bewoners als neutraal ervaren, terwijl anderen deze juist religieus interpreteren. Dit onderstreept dat place-making niet alleen fysiek, maar ook cultureel en symbolisch wordt gevormd. In lijn met placemaking-literatuur (Ellery et al., 2021) wordt een plek pas echt inclusief wanneer verschillende groepen zich gerepresenteerd en welkom voelen.

Verder blijkt dat bekendheid een belangrijke factor is. Veel buurtbewoners waren niet op de hoogte van het bestaan of doel van de kas, wat de instroom beperkt.

Uit de co-creatiefase blijkt aanvullend dat:

- Rouw zowel een persoonlijk als gedeeld proces is
- Er behoefte is aan laagdrempelige, informele manieren om hierover samen te komen
- Culturele diversiteit sterk beïnvloedt hoe mensen rouwen
- Taal en geletterdheid barrières vormen bij talige werkvormen

Interventie

De interventie bestaat uit een laagdrempelige schilderactiviteit, waarbij buurtbewoners worden uitgenodigd om visueel uit te drukken wat rouw voor hen betekent. De individuele werken worden samengebracht tot één gezamenlijk kunstwerk dat een plek krijgt in de kas.

Deze interventie is gebaseerd op drie belangrijke inzichten:

- Taalbarrières maken talige werkvormen minder effectief
- Rouw is een gevoelig onderwerp, waarvoor veilige en indirecte expressievormen nodig zijn
- Representatie en eigenaarschap zijn essentieel voor inclusiviteit

Beeldende kunst biedt een toegankelijke manier om emoties en ervaringen te delen zonder afhankelijk te zijn van taal. Tegelijkertijd maakt het ruimte voor culturele diversiteit en persoonlijke interpretatie.
Door bewoners actief bij te laten dragen aan de inrichting van de kas, verschuift de plek van een ‘extern initiatief’ naar een gedeelde ruimte met lokaal eigenaarschap. Dit versterkt herkenning en betrokkenheid

De interventie heeft laten zien dat:

- Deelnemers zich meer gerepresenteerd voelen in de kas
- Het gevoel van verbondenheid met de plek toeneemt
- De bereidheid om de kas te bezoeken groeit

Het proces in beeld

Bekijk hier onze videographic

Overdracht

Om de inclusiviteit van de Kas Rouwen & Vieren verder te versterken, zijn verschillende vervolgstappen mogelijk. Allereerst kan het gezamenlijke kunstwerk een vaste plek krijgen in de kas, zodat buurtbewoners zichzelf blijven herkennen in de ruimte en de kas meer als een gedeelde plek voelt. Daarnaast wordt aanbevolen om de inrichting van de kas inclusiever vorm te geven door de nadruk op kerstsymboliek te verminderen. Uit het onderzoek bleek dat deze symboliek niet door iedereen als neutraal werd ervaren.

Ook biedt samenwerking met lokale organisaties, zoals het Afvalpaleis, kansen om een breder publiek te bereiken. Het Afvalpaleis gaf aan bereid te zijn om mee te helpen met promotie en zichtbaarheid van de kas. Door deze lokale netwerken actief te betrekken, kan de verbinding met diverse groepen buurtbewoners worden versterkt.

Ook kan er in de toekomst onderzoek onder buurtbewoners gedaan worden naar de behoefte om de kas een meer permanente plek te geven.

Tot slot is het belangrijk om bewoners actief te blijven betrekken bij toekomstige activiteiten en besluitvorming, zodat de kas zich verder kan ontwikkelen tot een plek waar verschillende groepen zich welkom en gerepresenteerd voelen.

Do's & Don'ts

- Neem vanaf het begin een actieve houding aan
- Leg zelf contact met stakeholders en ga de buurt in
- Kies laagdrempelige en inclusieve werkvormen
- Plan goed en verdeel taken duidelijk binnen het team
- Betrek partners continu gedurende het proces
- Houd rekening met taal en culturele verschillen
- Houd rekening met de gevoeligheid van het onderwerp

- Niet te lang wachten tussen werkgroepen zonder actie
- Niet uitsluitend vertrouwen op talige methodes (zoals vragenlijsten)
- Partners niet alleen aan het begin betrekken en daarna loslaten
- Niet verwachten dat iedereen openstaat voor deelname

De Kas Rouwen en Vieren: een onderzoek naar inclusiviteit en representatie op het Dapperplein

Team