De Eggertstraat; Van achterom naar betekenisvolle verbinding
Team
Georgia Kalena Schipper
Stagiaire Placemaking
Vraagstuk
Van achterom naar betekenisvolle verbinding De Eggertstraat is een korte straat in de Amsterdamse binnenstad die de Gravenstraat verbindt met de Dam, direct langs de Nieuwe Kerk. Ondanks deze centrale ligging wordt de straat nauwelijks herkend als onderdeel van het drukke en historische stadsgebied eromheen. Voor veel voorbijgangers en gebruikers voelt de Eggertstraat vooral als een achterom: een plek waar je snel doorheen loopt of liever niet komt.
Tijdens mijn stage onderzocht ik hoe deze straat verbeterd zou kunnen worden, door te kijken hoe beheer, gebruik en betekenis samenkomen in de dagelijkse praktijk.
De plek en haar context De Eggertstraat ligt letterlijk tussen drie werelden. Aan de ene kant de Dam: druk, toeristisch en goed onderhouden. Aan de andere kant de Gravenstraat, met winkels en constante doorloop. De straat grenst aan de Nieuwe Kerk, een gebouw met veel geschiedenis en betekenis. Toch voelt de Eggertstraat zelf losgekoppeld van deze context.
De Eggertstraat wordt namelijk gekenmerkt door:
- blinde en inactieve achtergevels;
- overheersende graffiti en structurele vervuiling, onder andere door vet en afval;
- slechte bestrating en water dat bij regen blijft staan;
- beperkte verlichting en weinig sociale controle.
Hoewel de straat een belangrijke verbinding vormt, wordt zij nauwelijks als zodanig ervaren. Veel mensen twijfelen of de straat überhaupt een doorgang is, en het is een steeg die liever wordt vermeden
Waarom deze straat onderzoeken? De Eggertstraat is geen uitzonderlijke plek. In veel binnensteden bestaan er straten en stegen die wel openbaar zijn, maar niet echt functioneren als openbare ruimte. Ze vallen tussen verantwoordelijkheden, krijgen minder onderhoud en worden zelden meegenomen in grotere plannen. Juist daarom is de Eggertstraat interessant als casus voor placemaking. De straat laat zien hoe fysieke problemen, gebruik en beleid samenkomen en waar verbetering vastloopt wanneer eigendom, beheer en gebruik niet goed op elkaar aansluiten.
Locatieonderzoek
Het proces Het onderzoek naar de Eggertstraat bestond uit meerdere stappen en methoden, die elkaar bewust aanvulden. Placemaking onderzoek gaat middels een opgebouwd proces, waarin observatie, gesprekken en participatieve werkvormen samen inzicht hebben gegeven in hoe de straat wordt gebruikt en beleefd.
Verkennen en observeren Het proces begon met het in kaart brengen van de huidige situatie. Door op verschillende momenten in de week en op verschillende tijdstippen in de Eggertstraat aanwezig te zijn, heb ik gekeken naar hoe mensen zich door de straat bewegen. Waar lopen mensen snel door? Waar blijven zij staan? Hoeveel mensen komen er in de straat? Wat is de doorloop? Wat doen mensen in de straat? Tijdens deze observaties werd duidelijk dat veel mensen twijfelen of de Eggertstraat een doorgang is of de straat geheel vermijden. Ook fysieke problemen zoals vervuiling, water dat blijft staan en gladde bestrating werden voor mij zichtbaar tijdens het observeren.
Gesprekken met betrokkenen Parallel aan de observaties zijn losse gesprekken gevoerd met bewoners, ondernemers, vertegenwoordigers van de Nieuwe Kerk en de politie gevoerd. Deze gesprekken vonden niet alleen plaats tijdens georganiseerde momenten, maar ook informeel en verspreid over de onderzoeksperiode. In deze gesprekken stond de dagelijkse ervaring centraal. Deze stakeholders werd gevraagd waar zij last van hebben, wat volgens hen oorzaken zijn van de problemen in de straat en welke verbeteringen zij wenselijk achten. Deze losse gesprekken boden ruimte voor nuance en individuele perspectieven, los van groepsdynamiek.
Stickerstemmen: tips en tops Om reacties op een laagdrempelige manier op te halen en ook om mensen te betrekken die door de straat heen lopen zonder echt betrokken te zijn bij de Eggertstraat, is gebruikgemaakt van stickerstemmen met tops en tips. Hierbij konden deelnemers aangeven wat zij positief vonden aan de Eggertstraat en wat volgens hen verbeterd moest/kon worden. Deze methode maakte zichtbaar waar patronen lagen. Veel stickers kwamen terecht bij thema’s als schoonmaak, verlichting, geveltuinen, bestrating en veiligheid voor de tips. De locatie, glas in loodramen en de verbinding tussen de Dam en Gravenstraat werden als tops gezien.
Grootste problemen in de Eggertstraat
Co-creatie
De co-creatie rondom de Eggertstraat was bewust praktisch en visueel ingestoken. In plaats van abstracte kaarten of toekomstbeelden is gewerkt met foto’s van de straat zoals deze er op dat moment bij lag. Voor de sessies zijn foto’s van verschillende delen van de Eggertstraat geprint. Deze foto’s lieten onder andere de bestrating, gevels, verlichting, afvalplekken en zichtlijnen zien. Deelnemers kregen de opdracht om direct op de foto’s te tekenen en te schrijven.
Tekenen, markeren en aanwijzen Bewoners, ondernemers en andere betrokkenen konden op de foto’s:
aangeven wat zij storend of problematisch vonden;
- markeren waar vervuiling of onveiligheid werd ervaren;
- tekenen wat zij zouden veranderen of toevoegen;
- noteren wat volgens hen juist behouden moest blijven.
Door letterlijk op de beelden te werken, werd het gesprek concreet. In plaats van algemene uitspraken ging het over specifieke plekken: hier blijft water staan, dit voelt donker, dit nodigt niet uit om door te lopen, hier zou licht of groen helpen.
Wat deze methode opleverde Deze manier van werken zorgde ervoor dat verschillende perspectieven zichtbaar werden. Waar de ene deelnemer vooral problemen zag in vervuiling en onderhoud, wees een ander op zichtlijnen, verlichting of de uitstraling van blinde gevels. Ook werd duidelijk dat veel ideeën samenhingen met dezelfde onderliggende problemen, zoals gebrek aan onderhoud en overzicht. De foto’s maakten het bovendien makkelijker om verschillen te bespreken. Sommige deelnemers zagen kansen voor kunst of vergroening, terwijl anderen juist benadrukten dat eerst de basis op orde moest zijn. Deze spanningen konden direct besproken worden, omdat iedereen naar hetzelfde beeld keek.
Van input naar analyse De getekende foto’s zijn na de co-creatie geanalyseerd en samengebracht met observaties, losse gesprekken en de resultaten van de stickerstemmen. De herhaling van opmerkingen op verschillende foto’s liet zien waar de belangrijkste knelpunten lagen. Deze aanpak maakte het mogelijk om niet alleen ideeën op te halen, maar ook om af te wegen wat haalbaar en wenselijk is binnen de context van de Eggertstraat. De co-creatie leverde daarmee geen eindontwerp op, maar een scherp beeld van waar verbetering nodig is en waar rekening mee moet worden gehouden in verdere stappen.
Inzichten en Interventie
Inzichten uit de co-creatie Uit de analyse van de gesprekken en co-creatie kwamen vooral concrete problemen naar voren. De straat wordt als vies en rommelig ervaren. Vet en afval blijven liggen, putten raken verstopt en bij regen blijft water staan. De bestrating is glad en ongelijk, wat het gebruik onaangenaam maakt. Daarnaast speelt beleving een grote rol. Door het gebrek aan verlichting en actieve gevels voelt de straat onveilig, vooral ’s avonds. Mensen lopen sneller door of vermijden de straat. Tegelijkertijd werd ook duidelijk dat er ideeën zijn over verbetering. Er werd gesproken over:
- betere verlichting;
- kunst, poëzie of andere elementen die iets vertellen over de plek;
- het ontwikkelen van een identiteit en eventueel bezoekersmotief;
- vergroening, als dit goed en netjes onderhouden wordt.
Wat toont dit aan? De Eggertstraat laat zien hoe problemen elkaar versterken. Slecht onderhoud leidt tot vermijding. Minder gebruik betekent minder sociale controle, wat weer bijdraagt aan overlast en verdere vervuiling.
Uit analyse van observaties, gesprekken en literatuur blijkt dat verbeteringen alleen duurzaam effect hebben wanneer eerst de basis op orde is. Schoonmaak, onderhoud, verlichting en afwatering zijn randvoorwaarden. Zonder deze basis blijven vergroening of kunst kwetsbaar en tijdelijk.
Interventies: wat is hier haalbaar? Omdat niet alle pandeigenaren akkoord hebben gegeven voor gevelingrepen, zou een plan zich vooral moeten richten op ingrepen binnen de openbare ruimte. Denk aan het verbeteren van de bestrating, het werken met verlichting in eventuele bestrating of het van binnen uit oplichten van de gebouwen die grensen aan de Eggertstraat. Tijdelijke of verplaatsbare kunst elementen die doorloop kunnen veroorzaken in de steeg.
De voorgestelde interventies zijn bewust kleinschalig en praktisch, onderhoudsarme vergroening waar mogelijk en geveltuinen die er netjes en verzorgd bij liggen kunnen de straat een prettigere uitstraling geven. Daarbij kan het verbetering van verlichting door het glas in lood raam aan de Eggertstraat van binnenuit op te lichten of eventuele lichtpunten in de bestraten ook bijdragen aan een positieve beleving van de straat en het creëren van een visueel aantrekkingspunt. Kunst en lichtkunst zou kunnen worden ingezet aanvullende laag, door het ontwikkelen van een sterke identiteit die verbonden zit aan de straat en bezoekers de straat in trekt, helpt dat de sociale controle te verhogen waardoor wangedrag af kan nemen.
Het project en placemaking
Wat dit project laat zien over placemaking Dit project laat zien dat placemaking niet begint bij ontwerpen, maar bij begrijpen. Bij kijken naar hoe een plek dagelijks wordt gebruikt en waar het vastloopt. In de Eggertstraat betekent dat werken binnen beperkingen: eigendom, beheer, veiligheid en onderhoud. Placemaking is hier geen eindbeeld, maar een manier van werken. Stap voor stap, met aandacht voor wat werkt en wat niet.
Overdracht
Stand van zaken en vervolg Tijdens de stage zijn verschillende onderdelen uitgewerkt, waaronder een geveltuinconcept wat is besproken met bewoners en beheerders en verkenning voor de mogelijkheden voor kunst in de openbare ruimte zonder gevelafhankelijkheid.
Ook is de graffitiop de panden verwijdert, wat de steeg een verzorgdere en schonere uitstraling geeft.
Tegelijkertijd blijven er aandachtspunten, zoals het schoonmaken van verstopte putten en het aanpakken van afval- en vetproblematiek. Deze basisstappen zijn essentieel om verdere verbeteringen mogelijk te maken.
De Eggertstraat is daarmee geen afgerond project, maar een lopend proces, passend bij de complexiteit van de plek.
Amsterdam
Het proces[1].png)
