'De effecten van het gebrek aan een volwaardig schoolplein'
Team
Demi Klaver
Placemaking stagiair, gemeente Amsterdam, stadsdeel Zuid.
Het in kaart brengen van de effecten van een onvolwaardig schoolplein
Als stagiair heb ik een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd in samenwerking met de gemeente Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam. Het onderzoek richt zich op de effecten van het ontbreken van een volwaardig schoolplein bij het Hubertus & Berkhoff (culinaire vakschool) en het ROC, gelegen in en rondom de Gelrestraat. Beide scholen beschikken niet, of slechts in beperkte mate, over een volwaardig schoolplein. Hierdoor trekken leerlingen tijdens pauzes en tussenuren de omliggende wijk in.
Om de effecten in kaart te brengen en samen met betrokkenen te verkennen hoe leefbaarheid in de wijk verbeterd kan worden, is de placemakingmethode toegepast. Deze methode bestaat uit een vierstappenplan: een locatieonderzoek, gevolgd door co-creatie(s), interventie(s) en tot slot de overdracht.
Locatieonderzoek
Om te onderzoeken wat de effecten zijn van het gebrek aan een (volwaardig) schoolplein bij het Hubertus & Berkhoff en het ROC is er allereerst een locatieonderzoek uitgevoerd. Tijdens dit locatieonderzoek hebben er verschillende observaties, bijvoorbeeld door middel van 'stationary mapping' en interviews plaatsgevonden in de wijk. De betrokken geïnterviewde stakeholders zijn in de stakeholdersmap te zien.
Uit het locatieonderzoek kwamen er verschillende inzichten, zowel positief als negatief, over de effecten van het gebrek aan een (volwaardig) schoolplein naar voren. De grote lijnen hiervan zijn opgesomd in de afbeelding hieronder. Zo bleek het zo te zijn dat stem van de leerlingen in de gebiedsontwikkelingen nauwelijks is meegenomen. De scholen hebben de pauzes korter gemaakt om de negatieve effecten op de wijk in te perken. De leerlingen voelden zich enerzijds welkom in de wijk, anderzijds voelde het voor hen alsof de wijk niet op hen is ingericht en werden ze regelmatig weggestuurd. De overige effecten zijn in onderstaande afbeelding te zien.
Onderzoeksvraag
Naar aanleiding van mijn locatieonderzoek is de volgende onderzoeksvraag opgesteld:
'Hoe kan de openbare ruimte rondom de Gelrestraat beter aansluiten op de leefwereld van leerlingen, zodat de leefbaarheid voor deze groep wordt verbeterend en tegelijkertijd die van de overige stakeholders in de wijk?'.
Co-creatie leerlingen
Tijdens de co-creatie met de leerlingen zijn er verschillende vragen gesteld. De leerlingen kregen de mogelijkheid om op een kaart te stickeren. Hierbij konden ze met rode stickers aangeven waar ze zich momenteel niet prettig voelen in de wijk. De groene stickers geven aan waar de leerlingen zich wel prettig voelen, de oranje stickers werden gebruikt door de leerlingen om aan te geven waar ze ruimte zien voor verbeteringen in de wijk. Welke verbeteringen ze daarvoor zien zijn aangegeven op post-its.
Enkele voorbeelden voor mogelijke fysieke verbeteringen in de wijk zijn het plaatsen van overdekte picknicktafels en bankjes, om te zorgen voor verbinding en het maken van huiswerk. Verder hadden de leerlingen veel behoefte aan een voetbalkooi of andere speelgelegenheden, zoals een schommel of klimrek. Daarnaast bleek uit het locatieonderzoek dat de pauzes verkort zijn, zodat leerlingen niet te ver de wijk intrekken. Uit de co-creatie kwam naar voren dat de leerlingen graag de pauzes willen verlengen, zodat ze verderop in de wijk meer ruimte op kunnen zoeken. Verder heben de leerlingen behoefte een soort terras in het winkelcentrum, het liefst met gezonde broodjes en smoothies. Als laatst hadden ze behoefte aan meer fietsenrekken.
Co-creatie - bewoners, ondernemers & gemeente
De tweede co-creatie heeft plaatsgevonden op het stadsdeelkantoor, samen met bewoners, ondernemers en de gemeente. De schoolbesturen konden helaas niet aansluiten, deze zijn na de co-creatie betrokken.
Tijdens de co-creatie zijn er verschillende vragen gesteld. Zo is gevraagd naar de mogelijkheden die ondernemers, bewoners en gemeente zagen voor het creëren van letterlijke fysieke ruimte voor leerlingen in de wijk. Allereerst konden de stakeholders aangeven waar ze liever niet wilden dat de leerlingen 'hangen' met rode stickers op de kaart. Met groene stickers konden ze aangeven waar ze wél ruimte zien voor leerlingen om te 'hangen'. Met de post-its is aangegeven watvoor ruimte ze zagen voor het 'hangen' van de leerlingen. Dit zijn bijvoorbeeld door middel van (overdekte) bankjes en picknicktafels.
Naast het letterlijk opzoeken van ruimte op de kaart zijn er ook verschillende uitkomsten uit de gesprekken naar voren gekomen die opgeschreven zijn op post-its. Deze uitkomsten zijn ook praktisch van aard, maar vergen niet altijd fysieke veranderingen in de openbare ruimte. Een van de uitkomsten is bijvoorbeeld het creëren van een studentendeal bij de Happy Italy. Ook werd er de onder andere de vraag gesteld of er combiwell gebouwen in de wijk aanwezig waren, waar leerlingen gebruik van kunnen maken.
Naast het zoeken naar letterlijke fysieke ruimte voor leerlingen is er ook ingezet op sociale mogelijkheden. De verschillende stakeholders zijn met elkaar in gesprek gegaan, hier zijn de belangrijkste behoeftes van opgeschreven op een groot vel papier, hieronder te zien.
Fysieke interventies
Na het uitvoeren van een analyse van de resultaten van de verschillende co-creaties kwamen er verschillende mogelijke interventies naar voren. Zo blijkt dat leerlingen momenteel weinig ruimte in de wijk hebben om te 'hangen' en voelt het niet altijd alsof de wijk op hen is ingericht. Leerlingen hebben hierom behoefte aan (overdekte) bankjes en picknickbankjes in de wijk.
De verschillende stakeholders hebben tijdens de co-creaties aangegeven op de kaarten waar ze ruimte zagen voor de (overdekte) bankjes en picknicktafels. Een aantal van deze opties die uitgevoerd zouden kunnen worden op de langere termijn zijn in onderstaande afbeeldingen te zien. De overdekte picknicktafels en bankjes zouden bijvoorbeeld tussen het stadsdeelkantoor en de ondernemers geplaatst kunnen worden. De negatieve effecten die nu ervaren worden door de bewoners zouden hierdoor verminderd kunnen worden, daarnaast biedt het een mooie ruimte voor de leerlingen om te 'hangen'. Deze locatie ligt tussen beide scholen en is goed bereikbaar in de pauzes. Daarnaast is er een mogelijkheid om voetbaldoeltjes en eventueel een picknicktafel en/of bankjes te plaatsen op het grasveldje achter het Hubertus & Berkhoff.
Sociale interventies
Naast het letterlijk zoeken voor fysieke ruimte in de wijk om de leefbaarheid van de leerlingen en de overige stakeholders te verbeteren, is er ook gekeken naar sociale mogelijkheden. Zo kwam er bijvoorbeeld uit de co-creaties naar voren dat een aantal stakeholders het niet heel veel uitmaakt waar de leerlingen 'hangen', zolang ze respectvol en netjes gedrag vertonen in de wijk. Een van de opties om dit te stimuleren is het ophangen van posters. Deze posters zijn te zien in onderstaande afbeeldingen.
Om verbinding, accepatie en begrip voor de situatie van de leerlingen in de wijk te stimuleren is er ook ingezet op sociale verbindingsprojecten. Enkele voorbeelden zijn het knippen van ouderen door leerlingen van het ROC, bewegen voor ouderen verzorgt door leerlingen en het verzorgen van manicures. Daarnaast zouden leerlingen van het Hubertus & Berkhoff hun sterke punten in kunnen zetten door bijvoorbeeld de catering van een buurtbarbecue te regelen. Aan de hand van de uitkomsten van het onderzoek is hierover gesproken met de scholen, dit zal op de langere termijn in werking gezet worden.
Verder blijkt dat de verschillende stakeholders veel last ervaren van zwerfafval. Momenteel is er al een bewonersgroep die op de zaterdagen afval ruimt in de wijk. Om zwerfafval te verminderen zijn allereerst de posters ingezet op de scholen. Daarnaast is er op 21 maart een landelijke opschoondag. Naar aanleiding van deze dag zullen de scholen, ondernemers, bewoners en de gemeente uitgenodigd worden om gezamenlijk mee te helpen met deze dag. Dit zorgt hopelijk voor positieve effecten, door het inzetten op verbinding, begrip en acceptatie. De drempel om elkaar aan te spreken op gedrag en het kennismaken tussen verschillende stakeholders is hier ook van belang.
Overdracht
Tijdens het onderzoek kwam er steeds meer naar voren dat de stem van jongeren nauwelijks is meegenomen in de gebiedsontwikkelingen. Hierdoor zijn er bijvoorbeeld naast het gebrek aan een volwaardig schoolplein, weinig voorzieningen en letterlijke ruimte voor leerlingen in de wijk.
Voor de overdracht heb ik onder andere een presentatie gegeven voor de gehele afdeling, inclusief de bestuurders. Tijdens deze presentatie is het placemakingsproces uitvoerig besproken met de daarbij behorende analyse, resultaten en interventies.
Daarnaast deel ik een aantal belangrijke adviezen:
1. De stem van leerlingen (of in het algemeen jongeren), moet meer meegenomen worden in gebiedsontwikkelingen.
2. Leerlingen hebben voornamelijk behoefte aan ontmoetingsplekken, waar ze gezellig kunnen kletsen, iets kunnen eten of hun huiswerk kunnen maken. Voorbeelden hiervan zijn (overdekte) picknicktafels en bankjes, maar ook bijvoorbeeld een voetbalkooi.
3. Plekken hoeven niet alleen ingericht te worden voor leerlingen (jongeren), deze plekken kunnen voor verschillende leeftijden ingericht worden. Zo kan er bij het plaatsen van speeltuinen voor jongere kinderen rekening gehouden worden met leerlingen (jongeren), door het extra plaatsen van (overdekte) bankjes en/of picknicktafels.
4. Bij een gebrek van een volwaardig schoolplein is er niet alleen behoefte aan letterlijke fysieke ruimte voor leerlingen, het sociale aspect is ook erg belangrijk. Het inspelen op sociale verbindingsprojecten (situatie afhankelijk welke dit zijn) is hierbij erg belangrijk om begrip, verbinding en acceptatie in de wijk te bevorderen. Hierdoor zou de leefbaarheid in de wijk verbeterd kunnen worden.
5. Bij vraagstukken waarin leerlingen (jongeren) betrokken zijn, kan er om advies gevraagd worden aan JARA (jongerenadviesraad Amsterdam). Deze jongerenadviesraad geeft gevraagd én ongevraagd advies over onderwerpen die te maken hebben met leerlingen en/of jongeren.