Erehaag 750 jaar Amsterdam

Locatieonderzoek & Analyse

Om dit vraagstuk verder te onderzoeken, hebben wij verschillende onderzoeksmethoden toegepast, waaronder interviews, literatuuronderzoek en locatieonderzoek.

Als eerste hebben wij locatieonderzoek gedaan. Hiervoor zijn, met behulp van de app ObsIdentify, de ecologische kenmerken van het pad zelf en de nabije omgeving in kaart gebracht. Hieruit bleek dat de beplanting voornamelijk uit gras bestaat en dat er een aantal appel- en perenbomen aanwezig zijn. Er is dus vrij weinig variatie aan natuur, wat betekent dat er weinig leefruimte is voor vogels, insecten en kleine zoogdieren.

Daarnaast hebben wij bodemonderzoek uitgevoerd, om te kijken uit wat voor soort bodem de grond rondom het pad bestaat. Dit bleek een zandbodem te zijn, met aan de kant van De Polder meer organisch materiaal. Richting Lab42 wordt de grond dus armer, met meer steentjes in de grond. Als laatste is er gekeken naar de geschiedenis van de plek en naar omgevingsfactoren, zoals de ligging van de zon, de windrichting en de neerslag. Op basis van deze informatie hebben wij onderzoek gedaan naar plantensoorten die mogelijk goed langs het pad zouden kunnen groeien. Hierbij hebben wij onder andere naar de water- en zonbehoefte en de ecosysteemdiensten van de planten gekeken. Met deze informatie heeft onze opdrachtgever een ontwerp van de heg gemaakt.

Als onderdeel van het locatieonderzoek hebben wij ook interviews gehouden, waaruit bleek dat er over het algemeen meer behoefte was aan nieuwe natuur en meer natuurverbinding op het Science Park. Alle geïnterviewden, waaronder de meesten student waren, vonden het Science Park namelijk relatief groenloos en drukten uit dat ze dit best jammer vonden. Daarom waren zij ook positief over het idee van een nieuwe erehaag.

Ook hebben wij literatuuronderzoek gedaan aan de hand van wetenschappelijke publicaties en het boek “Heg” van Kenneth Rijsdijk. Hieruit kwam naar voren dat een heg, en biodiversiteit in het algemeen, extreem waardevol is voor de ecologische veerkracht. Naast het creëren van een leefruimte voor dieren door het bieden van voedsel en beschutting, geeft de heg ook een verbeterde lucht- en bodemkwaliteit. Heggen kunnen daardoor sterk bijdragen aan de biodiversiteit. Naast deze ecologische voordelen hebben heggen ook een sociale en culturele waarde. Nederland was vroeger een hegrijk land, en heggen dragen bij aan het herkenbare landschap en de identiteit van een plek. Ze kunnen dus een gevoel van historie en verbondenheid oproepen.

Tegelijkertijd bleek uit de literatuur dat de aanwezigheid van groen niet automatisch leidt tot een sterkere band tussen mens en natuur. Verbondenheid ontstaat pas wanneer mensen natuur kunnen waarnemen, begrijpen en waarderen. Dit betekent dat alleen het aanleggen van een heg niet voldoende is; er moet ook aandacht zijn voor hoe mensen ermee in contact komen.

De conclusie die wij konden trekken uit de analyse van onze probleemstelling is dat de grootste uitdaging van het project niet het aanleggen van het groen is (in de vorm van een erehaag), maar het zichtbaar maken ervan, om meer verbondenheid tussen mens en natuur te kunnen creëren.
 

Co-creatie & Interventie

Uit onze analyse blijkt dat heggen vele verschillende functies hebben en daarom zowel goed voor de natuur als voor de mens zijn. De heg wordt gepland op een pad dat veel wordt gebruikt als snelle looproute, maar waar maar weinig mensen stilstaan. Als dit zo blijft als de heg er is, zou de waarde van de heg voor de meesten onzichtbaar blijven. Het is daarom belangrijk om voorbijgangers meer te verbinden met de heg, waarvoor we in de co-creatie ideeën hebben opgedaan. Hieruit kwamen verschillende suggesties naar voren, zoals pluksessies, rondleidingen, bankjes en informatievoorziening. Wat opviel is dat mensen vooral behoefte hebben aan interactie: iets doen, iets leren of ergens even kunnen zitten. De heg moet dus niet alleen een groen element zijn, maar een plek waar iets gebeurt. Hierdoor kan de heg voor meer “sense of place” zorgen, wat uiteindelijk zorgt voor meer verbinding tussen mens en natuur.

Op basis van deze ideeën hebben wij een interventie ontworpen, waarbij wij voorbijgangers uitnodigden om producten te proeven die gemaakt kunnen worden van de bloesem/vruchten van de heg, zoals bessen, vlierbloesemthee, gele kornoeljejam en hazelnootpasta. Daarnaast hadden wij boekjes met informatie over de planten, inclusief afbeeldingen van hoe deze planten eruitzien wanneer ze volgroeid zijn. Met deze aanpak maakten wij de toekomst van de heg concreet en tastbaar. In plaats van een jonge, nog lege heg, konden mensen zich voorstellen wat het over een paar jaar zou zijn. Dit sluit aan bij het inzicht dat mensen natuur moeten kunnen begrijpen en ervaren om zich ermee verbonden te kunnen voelen.

Wij merkten dat de interventie goed werkte. Veel mensen waren nieuwsgierig en stonden open voor een gesprek. Wat vooral opviel, is dat veel mensen niet wisten dat er eetbare vruchten in de heg zouden komen. Zodra zij dit hoorden en konden proeven wat je ermee kunt doen, veranderde hun houding. Zij werden enthousiast en gaven aan dat zij in de toekomst graag zouden willen plukken of meedoen aan activiteiten. Sommige mensen zeiden zelfs dat ije er speciaal voor terug zouden komen.

Wij hebben met deze interventie vooral getest of het zichtbaar maken van de functies van de heg leidt tot meer betrokkenheid. Daarbij hebben wij gelet op reacties van mensen, gesprekken die ontstonden en de mate van interesse. De resultaten laten zien dat kennis en beleving een grote rol spelen. Wanneer mensen weten wat de heg te bieden heeft, krijgt deze meer betekenis, wat uiteindelijk voor meer verbondenheid met de heg zorgt.


 

Overdracht

In de laatste fase van het placemakingproces stond de overdracht centraal. Hierbij hebben wij gekeken hoe de ideeën en resultaten van ons project ook in de toekomst kunnen blijven bestaan. Het doel is dat het project niet stopt na onze interventie, maar dat andere partijen hier verder op kunnen bouwen.

De erehaag is namelijk een project dat zich over de jaren heen verder kan ontwikkelen. De heg zal groeien en een echte leefruimte creëren voor dierlijk leven. Ons doel, een vergroting van de biodiversiteit en verbondenheid tussen mens en natuur creëren, gaat dus over een aantal jaar bereikt worden. Daarom is het belangrijk dat er ook na dit project aandacht blijft voor de plek. De inzichten en ideeën uit ons project kunnen bijvoorbeeld worden overgenomen door Anna’s Tuin & Ruigte, door UvA vastgoed, door vrijwilligers die betrokken zijn bij het beheer van de plek, of door toekomstige placemakingstudenten van het Science Park. Zij kunnen verder werken aan de heg of activiteiten organiseren op en rond deze plek.

Op basis van ons onderzoek en de interventie hebben wij een aantal adviezen voor de toekomst. Zo kunnen er bijvoorbeeld pluksessies georganiseerd worden, waarbij mensen samen vruchten uit de heg verzamelen en hier iets van maken, zoals jam of thee. Dit zorgt ervoor dat mensen de heg niet alleen zien, maar ook gebruiken en er samen mee bezig zijn. Ook kunnen rondleidingen langs de heg worden gegeven, zodat bezoekers meer leren over de planten, eetbare soorten en biodiversiteit. Daarnaast kunnen informatiebordjes of QR-codes helpen om de planten en hun functies beter uit te leggen, waarbij ook aandacht kan worden geschonken aan 750 jaar Amsterdam. Op die manier kunnen mensen meer leren over de heg en de natuur op het Science Park. Ten slotte zouden er bankjes of picknicktafels rondom de heg kunnen worden geplaatst, om van de heg een ontmoetingsplaats te kunnen maken waar bijvoorbeeld pauze kan worden gehouden of kan worden vergaderd.

Het is belangrijk dat toekomstige interventies klein en haalbaar blijven, zodat deze weinig onderhoud nodig hebben en makkelijk kunnen worden toegevoegd. Op deze manier kan de erehaag niet alleen bijdragen aan de biodiversiteit, maar ook een plek worden waar mensen meer leren over de natuur en zich meer verbonden voelen met deze plek. Daarmee hopen wij dat de erehaag op het Science Park in de toekomst kan uitgroeien tot een plek voor natuur, educatie en ontmoeting.