Toekomstige Hortus Medicus

Het Allard Pierson ligt midden in het centrum van Amsterdam. Aan de achterkant van het museum ligt een binnentuin. In de toekomst komt er in de binnentuin een medicinale tuin, genaamd de Hortus Medicus. Deze zal dienen als uitbreiding van het museum. Het initiële vraagstuk vanuit het Allard Pierson betrof het verkennen van verschillende vormen van programmering die zouden kunnen bijdragen aan kruisbestuiving en synergie tussen de toekomstige medicinale tuin en de collecties en kennis van het Allard Pierson. Echter kwamen we er tijdens onze probleemverkenning achter dat de behoefte van het Allard Pierson aan meer levendigheid in de tuin verschilt van de behoeften van andere betrokkenen. De omwonenden van de tuin willen namelijk graag de rust in de tuin behouden. Om de belangen van alle betrokkenen van de tuin mee te nemen, hebben wij de focus van het project verlegd. We zijn ons gaan focussen op de verkenning van manieren voor het Allard Pierson om zowel levendigheid in de tuin te krijgen als de rust te bewaren.

Tijdens ons locatieonderzoek naar de toekomstige locatie van de Hortus Medicus, hebben wij onderzocht hoe deze plek wordt beleefd en welke belanghebbende stakeholders een rol spelen. Hieruit bleek dat de tuin momenteel wordt ervaren als een “oase van rust”, een kwaliteit die vrijwel alle stakeholders sterk waarderen. Echter werd er uit ons onderzoek een duidelijke spanning zichtbaar tussen deze rust en aantrekkelijkheid. Bewoners zijn bang voor de toename van overlast, terwijl het museum en de gemeente inzetten op meer levendigheid en vergroening.

Om de balans tussen de sociale en fysieke kwaliteiten van de plek te analyseren, hebben wij Gehl’s Twelve Quality Criteria toegepast (z.d.). Hieruit bleek dat bescherming en rust hoog scoorden, maar comfort, plezier en biodiversiteit laag. In vergelijking met de Hortus Botanicus en de Oudemanhuispoort zagen wij dat zitplekken, variatie in beplanting en informele interactie belangrijk zijn om de scores op deze criteria te verbeteren.

Deze inzichten sluiten aan bij de theorie over ‘needs’ en ‘desires’ (Leidelmeijer & Van Kamp, 2003; Ryan & Deci, 2001): naast functionele behoeften zoals veiligheid en rust verlangen gebruikers ook naar plezier en sociale verbondenheid. Een succesvolle Hortus Medicus moet dus niet alleen voorzien in rust (needs), maar ook in zingeving en ontmoeting (desires).

Vervolgens hebben wij als co-creatie een inloopsessie georganiseerd, waarbij de respondenten hun ideeen en opmerkingen over ons project konden delen door middel van post-it notes. Hier zijn veel waardevolle inzichten uit voortgekomen, zoals het verlangen naar zitplekken, het idee van een theeproeverij, en de voorkeur van ontwerp 2 van de Hortus Medicus.

Interventie

In de interventie fase van ons project zijn we de ideeën uit de co-creatie gaan testen. We organiseerden een botanische tekenactiviteit in het Allard Pierson. Gasten konden botanische planten tekenen, thee van medicinale planten drinken en kregen een rondleiding door de binnentuin. Dit sloot aan bij de co-creatie-ideeën over activiteiten rondom planten en het drinken van medicinale thee. Door het koude weer vond het tekenen binnen plaats. Idealiter hadden we dit in de tuin gedaan. Om bezoekers toch een indruk te geven van de toekomstige Hortus Medicus presenteerden we de plannen van de tuinarchitect en gaven we een rondleiding. Het tekenen is een rustige activiteit, waardoor er rekening wordt gehouden met de behoefte aan rust van omwonenden. Om deelnemers te trekken hebben we flyers opgehangen en verspreid in de buurt. Uit reflectiegesprekken bleek dat de activiteit gasten aanspreekt. Ze vonden het rustgevend en inspirerend en zouden zeker terugkomen. Enkele bezoekers suggereerden verdere professionalisering, zoals verse medicinale thee, een professionele tekendocent en het in de toekomstige Hortus Medicus laten plaatsvinden zodat zij echte planten kunnen tekenen.
Tijdens de activiteit installeerden we ook een prototype van een stilte bord in de tuin. Dit idee kwam ook uit de co-creatie en we wilden testen of zo’n permanent element bezoekers effectief herinnert aan het rekening houden met de omwonenden. We hopen dat zo de behoefte aan rust voor bewoners permanent en ongeacht de activiteiten van het Allard Pierson gewaarborgd blijft.
Om het effect te testen, observeerden we tijdens de rondleiding of gasten van onze tekenactiviteit het bord opmerkten en hoe ze daarop reageerden. In reflectiegesprekken gaven zij aan zich aangesproken te voelen door het bord en zich daardoor rustiger te gedragen. Samen met onze gasten bespraken we mogelijke verbeteringen. Dit kwam neer op meer duidelijkheid over het exacte stiltegebied. Bijvoorbeeld door meerdere borden te plaatsen of pijlen toe te voegen om aan te geven welk deel van de tuin stil moet zijn.

Presentatie co-creatie

Na het doen van dit onderzoek, zijn er een aantal vervolgstappen die genomen kunnen worden. Zo kunnen er andere mogelijke activiteiten voor in de tuin worden bedacht en uitgewerkt, met de focus op plezier, rust en interactie met de planten. Daarbij kan er onderzocht worden wat voor een zitplekken geplaatst kunnen worden in de tuin. Bezoekers gaven namelijk aan dat zij behoefte zouden hebben aan banken of stoelen. Wij hebben nog geen plannen hiervoor uitgewerkt.
En als de tuin er daadwerkelijk is, kunnen de programma's getest worden, om te meten wat werkt en wat niet. Hierbij is het van belang om eerst een nulmeting te doen, zodat de situatie voor en de situatie tijdens een activiteit vergeleken kan worden.

Allard Pierson

Team

Het vraagstuk

Analyse

Infographic

Interventie

Videographic

Overdracht

Do's & Don'ts voor toekomstige Placemakers

Allard Pierson

Placemaking

Nieuwe projecten

Contact