Het Allard Pierson werkt aan het ontwerp en ontwikkeling van een moderne interpretatie van de historische Hortus Medicus: Een medicinale tuin waar planten met een geneeskundige geschiedenis worden verzameld, getoond en uitgelegd. De huidige binnentuin bestaat nu uit een grasveld aan de achterkant van het Allard Pierson museum. Het wordt echter ontwikkeld tot een eigentijdse variant van de traditionele kruidentuin waarin verhalen over planten, geneeskunde en erfgoed samenkomen. Omdat de nieuwe tuin toegankelijk zal zijn voor museumbezoekers, UvA-pashouders en bewoners, heeft zij de potentie om veel meer te worden dan een uitbreiding op de museumcollectie. De Hortus Medicus kan uitgroeien tot een groene oase van rust, ontmoeting en betekenis in de binnenstad.
Ons onderzoek bestond uit de volgende twee onderdelen:
1. In kaart brengen van de behoeften van toekomstige gebruikers.
2. Identificatie van mogelijke partners die passen bij deze behoeften en een rol kunnen spelen in de programmering.
Behoeftes en potenties
Omdat de nieuwe Hortus Medicus nog niet bestaat, konden we nog geen locatieonderzoek uitvoeren op de plek zelf: Er was nog geen context of beweging om te observeren. Daarom hebben wij ons onderzoek gericht op de volgende locaties:
Hortus Botanicus
De Hortus Botanicus is net zoals de nieuwe Hortus een groene plek in de binnenstad en bevat bovendien ook een medicinale tuin (Snippendaal tuin). Hierdoor is het een vergelijkbare plek waar wij waardevolle inzichten konden opdoen over hoe gebruikers deze plek ervaren, waarderen en wat mogelijke behoeftes zijn voor een soortgelijke tuin voor het Allard Pierson.
Allard Pierson museum
Deze locatie bood ons waardevolle inzichten in hoe bezoekers een medicinale tuin als verlenging van de collectie van het Allard Pierson zouden kunnen ervaren, welke verwachtingen zij daarbij hebben en welke vormen van programmering als relevant word gezien voor deze doelgroep.
Universiteitsbibliotheek
UVA-pashouders vormen een unieke doelgroep omdat zij momenteel nog geen gebruik maken van de tuin, maar hier in de toekomst wel vrije toegang tot zullen hebben. Onderzoek in de Universiteitsbibliotheek was gericht op het in kaart brengen van de behoeftes van deze groep, en het verkennen van manieren waarop de tuin waardevol zou kunnen zijn voor deze gebruikersgroep
Onze bevindingen:
- Uit informele gesprekken met bezoekers van de Hortus Botanicus bleek dat rust een centrale rol speelt. Veel bezoekers zoeken ontspanning, stilte en groen.
- Museumbezoekers van het Allard Pierson staan positief tegenover een medicinale tuin en zien kansen voor educatie. Daarbij gaven zij aan dat de manier waarop informatie wordt aangeboden belangrijk is.
- Studenten en medewerkers geven aan behoefte te hebben aan zitplekken, leerplekken en een rustige groene omgeving midden in de stad.
- Bewoners gaven aan geen overlast te willen ervaren.
- Op basis van deskresearch zagen we dat de hortus medicus gezien kan worden als een plek die in de toekomst kan bijdragen aan een sense of place (Cresswell, 2004) waar gevoelens en betekenissen mensen verbinden aan een plek. Het heeft veel potentie om als een groene oase te fungeren in de drukke binnenstad.
Hieruit voortvloeiend organiseerden we brainstormsessies op de drie genoemde locaties
met bezoekers van het Allard Pierson, de Hortus Botanicus en UVA studenten. Zo konden
we samen met de toekomstige gebruikers van de Hortus Medicus onderzoeken wat zij daar
graag zouden willen zien en ervaren, en welke behoeften en wensen zij hebben voor de
plek.
Fase 1:
Met behulp van een whiteboard, verdeeld in vier thema’s (rust, educatie, recreatie en
overige ideeën), verzamelden we op laagdrempelige manier input over welke functies en
activiteiten gebruikers passend vinden voor de toekomstige Hortus Medicus. Hierbij vroegen
we aan de deelnemers om hun ideeën op te schrijven en te plakken in één van de vier
categorieën, zodat zowel de individuele suggesties als terugkerende patronen zichtbaar
werden. De verzamelde post-its hebben we vervolgens geclusterd om overeenkomsten en
opvallende ideeën te herkennen en te ordenen.
Fase 2:
Deze clustering hebben we daarna besproken met onze partner van het Allard Pierson, om
te bepalen welke elementen haalbaar en relevant zijn voor de toekomstige Hortus Medicus
(zie slides).
Wat kwam naar voren:
We hebben veel input verzameld, waaruit we een paar belangrijke patronen hebben
geïdentificeerd. Wij beschouwen deze als essentieel, omdat veel individuen behoefte lieten blijken aan dit type interventies en er bij deze patronen bovendien veel overlap tussen de groepen was. De belangrijkste patronen zijn:
1. Zit- en verblijfsplekken: Er is een sterke vraag naar plekken om te zitten en te
verblijven, wat bij studenten bovendien aansluit op de behoefte aan studieplekken.
2. Consumpties en activiteiten: Activiteiten en consumptiemogelijkheden die passen
bij de thematiek van de tuin worden door alle groepen als aantrekkelijk ervaren.
3. Behoud van rust en groen: Tegelijkertijd blijft het van belang dat de tuin haar
Op basis van de bevindingen uit ons veldwerk en co-creatie kozen we voor een theeproeverij met medicinale planten in de Hortus Medicus van de Hortus Botanicus. Participanten kregen de mogelijkheid om zelf invulling te geven aan deze sessie (studeren, ontspannen, kletsen).
De interventie maakte het mogelijk om een combinatie van elementen te onderzoeken:
- Een vorm van programmering die inhoudelijk aansluit bij de toekomstige Hortus Medicus (thee met informatie)
- Een vorm van programmering die rust stimuleert (groen en thee)
- Een vorm van programmering met een consumptie (thee)
- Een vorm van programmering met de tuin als studieplek (groen en studie)
Videographic: Ons process
In deze videographic tonen we de verschillende stappen die we zijn doorlopen voor dit project.
Resultaten
Uit ons onderzoek bleek dat een medische tuin vooral sterk wordt ervaren als een plek voor rust en ontspanning. Studeren in de tuin werd positief ontvangen, maar alleen onder de juiste omstandigheden. Deelnemers gaven aan dat comfortabele stoelen, tafels en warm weer essentieel zijn voor een succesvolle studeersessie. Zonder deze voorwaarden nodigt een soortgelijke tuin eerder uit tot kletsen, pauzeren of reflecteren. De theeproeverij werd door alle deelnemers als een waardevolle toevoeging gezien. Dergelijke kleinschalige activiteiten gericht op rust en educatie passen dus bij de sfeer van een medicinale tuin.
Op basis van deze bevindingen adviseren wij om programmering rondom de tuin te ontwikkelen als een plek die vooral inzet op:
- Rustige programmering dat aansluit op de collectie van de Hortus (zoals een theeproeverij met informatie over de planten)
- Voorzieningen om een comfortabel verblijf te stimuleren (zoals zitplekken, tafels en overkapping).
- De Hortus als een plek om te studeren is mogelijk, maar seizoensgebonden en afhankelijk van verblijfsvoorzieningen
Mogelijke partnerschappen
Mogelijke samenwerkingen liggen vooral bij partijen die aansluiten bij deze vormgeving. Denk hierbij aan studieverenigingen die studiesessies zouden willen faciliteren in een groene omgeving, of aan theecatering bedrijven, of het café van het Allard Pierson voor het faciliteren van theeproeverijen.
Do's & Don'ts
Identificeer belangrijke gebruikersgroepen
Betrek gebruikers op een laagdrempelige manier
Houd rekening met de invloed van het seizoen
Houd rekening met de gevoelige relatie tussen bewoners en het Allard Pierson
Verlies het karakter van de medicinale tuin als museumcollectie niet uit het oog
Benader mogelijke partners niet zonder toestemming van het Allard Pierson
Voorkom onrealistische verwachtingen over de impact van de bijdragen van participanten