Tijdens onze stage bij de gebiedsmakelaar van de gemeente Amsterdam, stadsdeel Centrum-Oost, hebben wij ons, als onafhankelijke onderzoekers, gericht op de Nieuwmarkt en de mogelijkheden van het plein. De Nieuwmarkt ligt in het hart van de Amsterdamse binnenstad en wordt gebruikt door een diverse groep bewoners, ondernemers en bezoekers. Daarnaast heeft het verschillende functies, zoals ontmoetingsplek, doorlooproute en locatie voor de dagelijkse en wekelijkse markt. Tegelijkertijd ontbreekt een duidelijke identiteit en functie van het plein. Vanuit de gemeente kregen wij daarom de vraag welke kansen er liggen voor de Nieuwmarkt en welke wensen en behoeften de gebruikers hebben. We onderzoeken waar behoefte aan is en wat juist als ongewenst wordt ervaren. Daarbij kijken we ook naar de rol die de gemeente kan spelen om de leefbaarheid en het gebruik van het plein te verbeteren. Hiervoor maken we gebruik van de placemaking-methode, waarbij we in vier fases de huidige situatie, behoeften en kansen vertalen naar mogelijke verbeteringen voor de Nieuwmarkt.
Locatieonderzoek & Analyse
We zijn het onderzoek gestart door in het netwerk van de Nieuwmarktbuurt te duiken. Via observaties, straat- en diepte-interviews, buurtsessies en walk-alongs onderzochten we hoe verschillende betrokkenen de buurt en het plein ervaren. Daarbij lag de focus op de buurtbewoner en hun relatie tot de Nieuwmarkt.
De Nieuwmarkt wordt door bewoners nog altijd gezien als het hart van de buurt: een centrale plek waar mensen elkaar ontmoeten en waar het dagelijks leven van de wijk samenkomt. Tegelijkertijd staat deze buurtfunctie onder druk door de toenemende invloed van toerisme. Het plein voelt voor bewoners steeds minder als een echt buurtplein en vaker als een drukke, anonieme doorgangsplek. Ook de marktfunctie speelt hierin een belangrijke rol. De markt is een belangrijk onderdeel van de Nieuwmarkt. Van maandag tot en met vrijdag is er dagelijks markt en in het weekend vinden er wekelijkse markten plaats. Hierdoor is de markt sterk bepalend voor het gebruik en de uitstraling van het plein. Tegelijkertijd ervaren bewoners dat het huidige marktaanbod niet altijd aansluit bij hun behoeften. Met name de weekendmarkten worden als toeristisch ervaren, waardoor de markt minder voelt als een voorziening voor de buurt. De hoge frequentie en het verschillende karakter van de marktdagen zorgen bovendien voor een plein dat sterk door marktgebruik wordt bepaald, terwijl de balans tussen markt, verblijf en buurtfunctie ontbreekt.
Daarbij valt op dat er in de Nieuwmarktbuurt veel sociale betrokkenheid is. Bewoners, ondernemers en organisaties zetten zich actief in voor de buurt, maar dit is op het plein zelf nog weinig zichtbaar. Bewoners willen daarom meer ruimte voor ontmoeting en activiteiten, zonder dat de Nieuwmarkt haar rustige, herkenbare karakter als buurtplein verliest.
herformulering probleemstelling
Op basis van het locatieonderzoek hebben we onze onderzoeksvraag verder aangescherpt en de focus gelegd op de markt. Dit leidde tot de volgende vraag:
Hoe kan de markt op de Nieuwmarkt beter aansluiten op de behoeften van buurtbewoners, zodat deze kan functioneren als ontmoetingsplek voor de buurt?
Co-creaties
Vanuit de nieuwe probleemstelling zijn we de co-creatiefase ingegaan. In deze fase hebben we samen met verschillende betrokkenen gezocht naar mogelijke oplossingen voor de Nieuwmarkt. Hiervoor zijn drie co-creaties uitgevoerd, elk met een eigen doel en methode.
Tijdens een interne co-creatie bij de gemeente is gekeken naar de mogelijkheden voor de Nieuwmarkt en de toekomstige richting van de markt. In 2027 wordt een nieuwe marktvisie ontwikkeld, waarin ook aandacht is voor een bredere functie van de markt en meer beleving. Daarnaast spraken we met New Market, een zelfstandige marktorganisatie die losstaat van de gemeente. Zij willen graag één keer per maand op vrijdag een markt op afstand organiseren met een zorgvuldig geselcteerd aanbod dat aansluit bij de buurt.
Daarnaast stonden we op 22 april met een eigen kraam op de geefmarkt tijdens de aprilfeesten. Hier konden buurtbewoners hun ideeën delen over de invulling van de markt en hoe deze (weer) meer een ontmoetingsplek kan worden. In een derde sessie in de Waag hebben we deze input samen met elf buurtbewoners verder verdiept.
Overkoepelend laten de co-creaties zien dat de bewoners behoeften hebben aan Nieuwmarkt die meer gericht is op ontmoeting, verbinding met de buurt en beter past bij de identiteit van de buurt. een markt niet alleen gericht op consumeren, maar ook waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten en activiteiten kunnen ondernemen. Op basis hiervan hebben we ervoor gekozen om de buurtkraam verder uit te werken als interventie: een plek voor ontmoeting en kleinschalige buurtactiviteiten.
Buurtkraam als interventie
Op basis van de co-creaties is gekozen om de buurtkraam verder uitwerken als interventie. De interventie bestond uit het testen van een tijdelijke buurtkraam op 13 juni tijdens de reguliere boerenmarkt op de Nieuwmarkt. Het doel van dit experiment was om te onderzoeken of een buurtkraam kan functioneren als laagdrempelige ontmoetingsplek voor buurtbewoners en als middel om ideeën op te halen over de toekomst en invulling van de buurtkraam.
De interventie stimuleerde ontmoeting: bezoekers gingen met elkaar en met ons in gesprek over de buurt, de markt en de buurtkraam. De reacties waren positief en vier bezoekers wilden betrokken blijven bij een mogelijk vervolg. Veel gesprekken gingen nog over de uitleg van het concept, waarschijnlijk omdat de buurtkraam nog nieuw en onbekend was. Bij herhaling kan de focus mogelijk meer verschuiven naar ontmoeting en activiteiten.
Voortzetting van de buurtkraam
Ondanks de positieve reacties blijft het organiseren van eigenaarschap een uitdaging. De vraag is welke organisatie of partij op langere termijn verantwoordelijkheid kan en wil nemen voor de verdere organisatie en invulling van de buurtkraam. De wens is daarom om een partij of contactpersoon te vinden die bewoners en betrokken organisaties met elkaar kan verbinden en de verdere coördinatie van de buurtkraam kan ondersteunen.
Overdracht
Om de markt weer beter in balans te brengen met de buurtfunctie van de Nieuwmarkt, zien we een aantal concrete mogelijkheden. Het uitgangspunt is hierbij niet om de markt volledig te laten verdwijnen, maar om meer ruimte te creëren voor bewoners, ontmoeting en ander gebruik van het plein.
-Schrap de zondagse curiosamarkt. Deze markt draagt volgens bewoners weinig bij aan de buurtfunctie en versterkt het toeristische karakter van de Nieuwmarkt. Het schrappen ervan geeft bovendien ruimte voor ander gebruik van het plein.
-Herzie de indeling van de dagelijkse markt. Door het marktterrein anders op te delen en niet het volledige plein te benutten voor kramen, kan een deel van de ruimte structureel vrij blijven. Deze ruimte kan worden gebruikt voor buurtactiviteiten, ontmoeting en evenementen.
-Geef de New Market een duidelijkere plek op afstand. Door deze markt bijvoorbeeld één keer per maand te organiseren, ontstaat ruimte voor meer kwaliteit, beleving en een zorgvuldige selectie van deelnemers die beter aansluit bij de buurt. Daarbij zien we ook kansen voor een samenwerking met onze buurtkraam, zodat lokale initiatieven en bewoners onderdeel kunnen worden van het marktaanbod en de verbinding met de buurt wordt versterkt.
-Maak ruimte voor een duurzame samenwerking met de buurt via een buurtkraam. Een vaste of terugkerende buurtkraam kan lokale initiatieven, bewoners en organisaties een zichtbare plek geven binnen de markt. Dit versterkt de verbinding tussen de markt en de buurt.
Ondersteun de buurtkraam met een klein gemeentelijk budget en duidelijke coördinatie. Zo wordt het niet afhankelijk van losse initiatieven of vrijwilligers, maar kan er op een duurzame manier worden samengewerkt.
-Neem deze uitgangspunten mee in de marktvisie van 2027. Hierin zou niet alleen gekeken moeten worden naar de markt als verkoopplek, maar ook naar beleving, verblijf, ontmoeting en de relatie met de buurt.
-Zorg tot slot voor een plein dat ook buiten markttijden bruikbaar blijft. Marktmaterialen zouden daarom niet onnodig de hele dag op het plein moeten blijven staan. Wanneer kramen en materialen worden weggehaald zodra ze niet meer nodig zijn, ontstaat er meer ruimte voor verblijf, ontmoeting en activiteiten van bewoners.
Amsterdam
