Wildparkeren rondom Roetereilandcampus

Vraagstuk

De Roeterseilandcampus van de UvA is een levendige plek midden in Amsterdam, waar studenten, bewoners, bezoekers en werknemers samenkomen. Deze mix van gebruikers komt met uiteenlopende vervoersmiddelen, waarvan de fiets veruit de populairste is. Hoewel er (ondergrondse) fietsenstallingen zijn aangelegd, worden deze niet altijd benut.

Vooral op de hoek van de Sarphatistraat en de Roetersstraat stapelen wildgeparkeerde fietsen zich op. Deze wildgeparkeerde fietsen, die buiten de aangewezen stallingsplekken worden geplaatst, zorgen voor een rommelig straatbeeld en belemmeren de toegankelijkheid. Volgens oud-gebiedsmakelaar Laurens Hoek leggen studenten met hun fietsen een flinke druk op de toch al schaarse openbare ruimte.

Eerder onderzoek richtte zich op het aantrekkelijker maken van de fietsenstalling. Wij hebben ervoor gekozen een andere kant op te gaan: het terugdringen van wildparkeren in de openbare ruimte zelf. In samenwerking met UvA Huisvestingsontwikkeling onderzochten we, aan de hand van de placemaking-fasen, hoe de publieke ruimte rondom dit knelpunt slimmer en mensgerichter ingericht kan worden.
 

Analyse - Locatieonderzoek & Co-creatie fase

Om een goed beeld te krijgen van het vraagstuk rondom fietsparkeren op de Roeterseilandcampus (REC), hebben we een grondige analyse uitgevoerd. Deze fase bestond uit een locatieonderzoek op de hoek van de Roeters- en Sarphatistraat, waarbij we het gedrag van fietsers observeerden en interviews afnamen met stakeholders. Daarnaast hebben we een co-creatie sessie georganiseerd om samen met studenten mogelijke oplossingen te verkennen.

Het locatieonderzoek richtte zich op de onderliggende oorzaken van wildparkeren en het in kaart brengen van de gewoontes van fietsparkeerders rondom de UvA. We zijn begonnen met het benaderen van alle stakeholders en relevante partijen. Zo hebben we een gesprek gehad met de gebiedsmakelaar, een bijeenkomst met buurtbewoners bijgewoond die georganiseerd was vanuit de UvA, een enquête uitgestuurd en op straat mensen benaderd. Hieruit kwamen de volgende belangrijke inzichten: 1) Focusverschuiving is essentieel: Wildparkeren is niet alleen een kwestie van ontbrekende infrastructuur, maar ook van gedrag, cultuur en logica. 2) 'Goed' geparkeerde fietsen zijn ook onderdeel van het probleem: De aangewezen plekken zijn om 08:15 al vol, waardoor andere fietsen alsnog buiten de rekken belanden. 3) De ruimte is te klein voor alle functies: De hoek heeft ook een sociale functie ontmoetingen, gesprekken, rust. Deze botst met fietsparkeren. 4) De fietskelder wordt al goed benut: Uit 'snelstickeren' blijkt dat studenten deze kennen en gebruiken, maar deze raakt ook snel vol. 5) Campuscultuur wordt individualistischer: Dit maakt gedeeld gebruik van openbare ruimte lastiger. Daarnaast bleek uit observaties dat fout geparkeerde fietsen vaak maar kort blijven staan en dat studenten tijd de belangrijkste factor vinden bij hun parkeerkeuze.

Een belangrijke aanvulling op de gedragsmatige analyse van het fietsparkeren komt uit het werk van Reijndorp en Reinders (2010). Zij introduceren het idee dat mensen zich plekken toe-eigenen op basis van hun dagelijkse routes, gewoontes en ervaringen, zelfs wanneer dat betekent dat ze regels of fysieke structuren negeren. Dit helpt verklaren waarom studenten hun fietsen juist parkeren op plekken die het meest logisch zijn binnen hun bewegingspatroon, ook als die plekken formeel niet zijn ingericht als fietsparkeerlocaties. Daarnaast sluit de situatie aan bij de inzichten uit de Broken Windows Theory van Kelling en Wilson (1982). Deze theorie stelt dat zichtbare vormen van wanorde, zoals rommelige fietsophopingen of fout geparkeerde fietsen, bijdragen aan een bredere normvervaging en uiteindelijk meer ongewenst gedrag uitlokken. Wanneer een ruimte ongeorganiseerd en ongecontroleerd oogt, krijgen gebruikers impliciet het signaal dat ‘alles kan’, wat de drempel verlaagt om de regels te negeren of geen verantwoordelijkheid te nemen voor het collectief gebruik van de plek. Door de ruimte opnieuw in te richten kan een nieuwe norm gecommuniceerd worden die gewenst gedrag stimuleert en bijdraagt aan een positievere beleving van de plek.
 
Alle bevindingen zijn visueel samengebracht in de infographic hieronder.
 

Interventie

Uiteindelijk hebben we gekozen voor "De Buurthoek": een herinrichting op van de hoek Roeters– en Sarphatistraat, bedoeld om deze non-place te transformeren tot een levendige, groene ontmoetingsplek. De interventie zet in op het versterken van de sociale functie van de plek, door deze niet langer uitsluitend als fietsparkeerplaats te gebruiken, maar ook als ruimte voor ontmoeting, interactie en ontspanning.

Uit de analyse van de huidige situatie bleek dat studenten de plek nu ervaren als te druk en te klein om er echt tot rust te komen of met anderen af te spreken. Tegelijkertijd vindt er wél informele sociale interactie plaats, wat wijst op een onderbenutte potentie. De Buurthoek wil de spanningen tussen praktische en sociale functies omzetten in een synergetische ruimte: functioneel én sociaal waardevol. Het ontwerp beoogt vier doelstellingen: 1) Versterken van sociale cohesie door ruimte te bieden aan ontmoeting tussen studenten, buurtbewoners en passanten 2) Verhogen van ruimtelijke kwaliteit via groen, zitplekken en een verbeterde inrichting 3) Balanceren van functies door parkeren en verblijven slim te integreren 4) Stimuleren van eigenaarschap door een herkenbare plek te creëren waar mensen zich mee verbonden voelen.

1. 
   

Theoretische Onderbouwing
De interventie "De Buurthoek" is gestoeld op inzichten uit de sociaal-ruimtelijke theorie. De onderstaande theoretische kaders vormen het fundament voor deze interventie:

• Sociale betekenis van straathoeken: William H. Whyte (1980) benadrukte in zijn observaties van stedelijke ruimten het belang van straathoeken als knooppunten van sociale interactie. Volgens Whyte zijn dit plekken waar mensen op natuurlijke wijze samenkomen, wachten, observeren en gesprekken aangaan. Het inrichten van de hoek als Buurthoek sluit hierbij aan door de hoek bewust vorm te geven als ruimte voor informeel sociaal contact.
• Sense of place: Het concept 'sense of place', zoals besproken door Cresswell (2009), verwijst naar de manier waarop mensen betekenis toekennen aan een specifieke locatie op basis van ervaring, symboliek en sociale interactie. Door de hoek in te richten met elementen die uitnodigen tot verblijf zoals zitgelegenheid of groen draagt de Buurthoek bij aan het versterken van de emotionele connectie van gebruikers met hun omgeving.
• Transformatie van non-places naar meaningful places - Marc Augé (1995) introduceerde het begrip 'non-place' om te verwijzen naar functionele maar sociaal betekenisloze ruimten zoals parkeerplaatsen, luchthavens en snelwegen. De huidige hoek kan als zodanig worden getypeerd: een plek die men gebruikt, maar niet beleeft. De interventie wil deze anonieme doorstroomplek transformeren naar een plek met identiteit, betekenis en sociale waarde.